Η στοματική υγεία αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της γενικότερης υγείας και της ποιότητας ζωής του ανθρώπου. Τρεις από τις συχνότερες καταστάσεις που επηρεάζουν τη στοματική κοιλότητα είναι η οδοντική πλάκα, η τερηδόνα και η ουλίτιδα. Αν και συχνά αναφέρονται μαζί, πρόκειται για διαφορετικές έννοιες, με ξεχωριστά χαρακτηριστικά, αιτίες και επιπτώσεις. Ωστόσο, συνδέονται στενά μεταξύ τους και η μία μπορεί να οδηγήσει στην εμφάνιση της άλλης. Στο παρόν άρθρο θα αναλυθεί τι είναι η καθεμία από αυτές τις καταστάσεις, ποιες είναι οι διαφορές τους, καθώς και οι τρόποι πρόληψης και αντιμετώπισής τους.
Τι είναι η οδοντική πλάκα;
Η οδοντική πλάκα είναι ένα μαλακό, κολλώδες και σχεδόν αόρατο υμένιο που σχηματίζεται συνεχώς στην επιφάνεια των δοντιών και στα όρια μεταξύ δοντιών και ούλων. Αποτελείται κυρίως από βακτήρια, υπολείμματα τροφών και σάλιο. Τα βακτήρια της πλάκας τρέφονται από τα σάκχαρα που προσλαμβάνονται με τη διατροφή και παράγουν οξέα. Η πλάκα αρχίζει να σχηματίζεται λίγες ώρες μετά το βούρτσισμα και, αν δεν απομακρυνθεί σωστά, μπορεί να σκληρύνει με την πάροδο του χρόνου και να μετατραπεί σε πέτρα (τρυγία), η οποία δεν αφαιρείται με το απλό βούρτσισμα. Η παρουσία οδοντικής πλάκας αποτελεί τον βασικό αιτιολογικό παράγοντα τόσο της τερηδόνας όσο και των νόσων των ούλων.
Τι είναι η τερηδόνα;
Η τερηδόνα είναι μια χρόνια, προοδευτική νόσος των σκληρών ιστών του δοντιού, δηλαδή της αδαμαντίνης και της οδοντίνης. Προκαλείται από τα οξέα που παράγουν τα βακτήρια της οδοντικής πλάκας κατά τη διάσπαση των σακχάρων. Τα οξέα αυτά προκαλούν απομεταλλικοποίηση της αδαμαντίνης, οδηγώντας σταδιακά στη δημιουργία κοιλότητας. Στα αρχικά στάδια, η τερηδόνα μπορεί να μην προκαλεί συμπτώματα. Με την εξέλιξή της, μπορεί να εμφανιστεί ευαισθησία στο κρύο, στο ζεστό ή στα γλυκά, πόνος κατά τη μάσηση και, σε προχωρημένες περιπτώσεις, έντονος οδοντικός πόνος ή μόλυνση του πολφού του δοντιού. Αν δεν αντιμετωπιστεί έγκαιρα, η τερηδόνα μπορεί να οδηγήσει σε απώλεια του δοντιού.
Τι είναι η ουλίτιδα;
Η ουλίτιδα είναι φλεγμονή των ούλων και αποτελεί το αρχικό στάδιο της νόσου των ούλων. Προκαλείται κυρίως από τη συσσώρευση οδοντικής πλάκας στα όρια των ούλων. Τα βακτήρια της πλάκας προκαλούν φλεγμονώδη αντίδραση, με αποτέλεσμα τα ούλα να εμφανίζονται ερυθρά, πρησμένα και να αιμορραγούν εύκολα, ιδιαίτερα κατά το βούρτσισμα ή τη χρήση οδοντικού νήματος. Σε αντίθεση με πιο προχωρημένες μορφές περιοδοντικής νόσου, όπως η περιοδοντίτιδα, η ουλίτιδα είναι αναστρέψιμη εφόσον αντιμετωπιστεί έγκαιρα. Αν όμως παραμεληθεί, μπορεί να εξελιχθεί σε περιοδοντίτιδα, οδηγώντας σε καταστροφή των ιστών που στηρίζουν τα δόντια.
Διαφορές μεταξύ πλάκας, τερηδόνας και ουλίτιδας
Η βασική διαφορά μεταξύ των τριών εννοιών αφορά τη φύση και το στάδιο της βλάβης. Η οδοντική πλάκα δεν είναι νόσος, αλλά ο πρωτογενής αιτιολογικός παράγοντας. Η τερηδόνα είναι νόσος που προσβάλλει τους σκληρούς ιστούς των δοντιών, ενώ η ουλίτιδα είναι φλεγμονώδης κατάσταση που αφορά τους μαλακούς ιστούς, δηλαδή τα ούλα. Επιπλέον, η τερηδόνα επηρεάζει το ίδιο το δόντι και μπορεί να οδηγήσει σε καταστροφή του, ενώ η ουλίτιδα επηρεάζει τους ιστούς γύρω από το δόντι. Κοινό σημείο και των δύο είναι η οδοντική πλάκα, η οποία λειτουργεί ως κοινός παθογενετικός μηχανισμός.
Πρόληψη
Η πρόληψη αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της στοματικής υγείας. Η σωστή και συστηματική στοματική υγιεινή είναι ο πιο αποτελεσματικός τρόπος πρόληψης της οδοντικής πλάκας, της τερηδόνας και της ουλίτιδας. Το βούρτσισμα των δοντιών τουλάχιστον δύο φορές την ημέρα με φθοριούχο οδοντόκρεμα βοηθά στην απομάκρυνση της πλάκας και στην ενίσχυση της αδαμαντίνης. Η χρήση οδοντικού νήματος ή μεσοδόντιων βουρτσών είναι απαραίτητη για τον καθαρισμό των μεσοδόντιων περιοχών, όπου το βούρτσισμα δεν επαρκεί. Επιπλέον, η ισορροπημένη διατροφή με περιορισμό της συχνής κατανάλωσης ζάχαρης συμβάλλει σημαντικά στη μείωση του κινδύνου τερηδόνας.
Αντιμετώπιση
Η αντιμετώπιση εξαρτάται από το πρόβλημα και το στάδιο στο οποίο βρίσκεται. Η οδοντική πλάκα αντιμετωπίζεται με σωστή καθημερινή υγιεινή και επαγγελματικό καθαρισμό από τον οδοντίατρο. Η τερηδόνα απαιτεί οδοντιατρική παρέμβαση, όπως καθαρισμό της κοιλότητας και αποκατάσταση με έμφραξη ή, σε σοβαρές περιπτώσεις, ενδοδοντική θεραπεία. Η ουλίτιδα αντιμετωπίζεται με απομάκρυνση της πλάκας και της πέτρας, βελτίωση της στοματικής υγιεινής και, εφόσον χρειαστεί, χρήση ειδικών στοματικών διαλυμάτων. Η έγκαιρη παρέμβαση μπορεί να οδηγήσει σε πλήρη αποκατάσταση της υγείας των ούλων.
Συμπέρασμα
Η οδοντική πλάκα, η τερηδόνα και η ουλίτιδα αποτελούν στενά συνδεδεμένες αλλά διαφορετικές καταστάσεις της στοματικής κοιλότητας. Η γνώση των διαφορών τους και η υιοθέτηση σωστών προληπτικών πρακτικών μπορούν να προλάβουν σοβαρά προβλήματα και να διασφαλίσουν τη μακροχρόνια στοματική υγεία. Η τακτική επίσκεψη στον οδοντίατρο και η καθημερινή φροντίδα αποτελούν τα βασικά εργαλεία για ένα υγιές χαμόγελο.
